PARALEL ENLEM VE PARALELLERİN ÖZELLİKLERİ

 

PARALEL (ENLEM)

 

Ekvator’a paralel olarak çizildiği varsayılan hayali çemberlere paralel denir.

 

Paralel çemberlerinin, Başlangıç paraleline (Ekvator) olan uzaklığının açı cinsinden değerine ise enlem denir.

 

Enlem ve paralel birbirlerinin yerine kullanılırlar.

 

Paralellerin Özellikleri

 

1. Ekvator’un 90 kuzeyinde, 90 da güneyinde olmak üzere, toplam 180 paralel bulunur.

 

2. Başlangıç paraleli Ekvator’dur.

 

3. En büyük paralel dairesi Ekvator’dur.

 

4. Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe paralellerin boyları kısalır. Buna karşılık paralel numaraları büyür.

 

5. İki paralel arası uzaklığa bir enlem derecesi denir. Matematik konumu daha ayrıntılı olarak belirleyebilmek için, her paralel dairesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.

 

6. 90° paralelleri nokta halindedir.

 

7. Paraleller birbirleriyle kesişmezler, birleşmezler.

 

8. Paraleller doğu - batı doğrultusunda uzanırlar.

 

9. Ekvator ile dönenceler arasında kalan enlemlere alçak enlemler, dönenceler ile kutup daireleri arasında kalan enlemlere orta enlemler, kutup daireleri ile   kutup noktaları arasında kalan enlemlere de yüksek enlemler denir.

 

10.    Ardışık iki paralel arası uzaklık yaklaşık olarak 111 km dir. Bu uzaklıktan yararlanarak kuzey güney doğrultusunda ve aynı meridyen üzerinde bulunan iki nokta arasındaki uzunluk hesaplanabilir.

 

Paraleller arası uzunluk işlemlerinde şu yol takip edilir:

 

Aralarında uzaklığı sorulan noktalar arasındaki enlem farkı bulunur. İstenilen merkezlerin her ikisi de aynı yarım kürede ise, numarası büyük paralelden küçük paralel çıkarılır. Farklı yarım küredeler ise paraleller toplanır.

 

Bulunan paralel farkı sabit uzaklık olan 111 ile çarpılır.

 

 

 

Örnek:Aynı meridyen üzerinde bulunan X ve Y noktaları arasındaki uzaklık 6438 km’dir.

X noktası Ekvator üzerinde olduğuna göre, Y noktası hangi paralel dairesi üzerinde yer alır.

 

a) 26 b) 32 c) 44 d)58 e) 65

 

Çözüm: Y’nin hangi paralel üzerinde olduğunu bulmak için 6438 km’lik uzaklık 111 km’ye bölünür (6438:111) ve 58˚ bulunur.

 

 

EKVATOR

 

Ekvator, dünyayı iki eşit parçaya ayırdığı kabul edilen çizgiye denir. Başka deyişle Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olan noktaların birleştirilmesiyle elde edilen çizgidir.

 

Ekvator’un Özellikleri

 

- En uzun paralel dairedir.

 

- Paralel dairelerin başlangıcıdır. (0˚ Paraleli dünyayı kuzey ve güney olmak üzere iki yarı küreye ayırır.)(turkeyarena.com)

 

- Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylül’de dik alır.

 

- Çizgisel hızın en fazla, yerçekiminin en az olduğu yerdir.

 

- Üzerinde gece ve gündüz süreleri her zaman eşittir.

 

 

ENLEM

 

Yeryüzündeki herhangi bir noktanın ekvator’a uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine enlem denir.

 

Ekvator’a yakın (0˚ - 30˚ enlemleri arası) enlemlere alçak enlemler, kutuplara yakın enlemlere de (60˚ - 90˚ enlemleri arası) yüksek enlemler denir. 30˚ - 60˚ enlemleri arasına ise, orta enlemler denir.

 

Enlemin Etkileri

 

Dünya’nın dönüş hızı (çizgisel hız) enlemlere bağlı olarak değişir. Kutuplara gidildikçe dönüş hızı azalır.

 

Atmosferin kalınlığı enleme göre değişir.

 

Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe yerçekimi artar.

 

Gece-gündüzlerin uzama ve kısalma süreleri enlemlere göre değişir. Kutuplara yakın enlemlerde gündüz ve geceler daha çok uzayıp kısalır. Aynı enlem üzerindeki bütün noktalarda gündüz süreleri her zaman birbirine eşittir.

 

Enlemleri aynı olan bütün noktalar Ekvator’a eşit uzalkıltadır.

 

Güneş ışınlarının düşme açısı, sıcaklıkler ve iklim özellikleri enlemlere göre değişir.

 

Buna bağlı olarak,

Bitki örtüsü

Tarım ürünleri

Toprak yapısı

Hayvan türleri

Akarsu rejimleri

Buzul alt sınırı ile orman, tarım ve yerleşme üst sınırları enleme göre değişir.

 

Yerleşme özellikleri ve yaşam biçimleri enlemlere göre değişir.

 

Sıcaklık, ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe azalır.

 

Kuzey Yarımküre’de güneyden, Güney Yarımküre’de ise kuzeyden esen rüzgarlar sıcaklığı artırır.

 

Deniz ve okyanusların sıcakluk ve tuzluluğu kutuplara gidildikçe azalır.

 

Cisimlerin gölge uzunluğu kutuplara gidildikçe artar.

 

 

Örnek: Kırkıncı paralel üzerindeki bir noktanın hangi yarımkürede yer aldığı aşağıdakilerin hangisine bakılarak saptanamaz?

Gece-gündüz süresinin eşit olduğu güne

Gündüz süresinin uzamaya başladığı güne

Gölge boyunun en kısa olduğu aya

Sıcaklık ortalamasının en düşük olduğu aya

Cisimlerin öğle saatindeki gölgesinin yönüne

 

Çözüm: Gece-gündüz eşitliği yaşanan günler bütün merkezler için aynıdır (21 Mart ve 23 Eylül).

 

Buna göre, paralellere göre farklılık göstermeyen bir özelliğe bakılarak hangi yarımkürede olduğu bulunamaz.

 

Doğru Seçenek A

 

Enlemin etkileri Dünya’nın şeklinin yuvarlak olmasından kaynaklanır. Bu nedenle üniversite sınav sorularında “enlem” cevabı verilmesi gerekirken, “Yer’in şekli” cevabının verilmesi sizleri yanıltmamalıdır.

 

 

MERİDYEN (BOYLAM)

 

Bir kutuptan diğer kutba ulaşan, paralelleri dik açıyla kesen hayali yarım çemberlere meridyen denir.

 

Meridyenlerin, Başlangıç meridyenine (Greenwich) olan uzaklığının açı cinsinden değerine ise boylam denir.

 

Meridyen ve boylam birbirlerinin yerine kullanılırlar      

 

 

Meridyenlerin Özellikleri

 

1. Başlangıç meridyeninin 180 doğusunda, 180 de batısında olmak üzere, toplam 360 meridyen vardır.

 

2. Başlangıç meridyeni İngiltere’nin başkentindeki Greenwich istasyonundan geçen meridyendir.

 

3. İki meridyen arası uzaklığa bir boylam derecesi denir. Koordinatlarla bir yeri daha iyi belirleyebilmek için, her meridyen derecesi 60 dakikaya, her dakika 60 saniyeye bölünmüştür.

 

4. Ekvator üzerinde iki meridyen arası uzaklık 111 km dir. Kutuplara doğru gidildikçe bu uzaklık azalır. Türkiye üzerinde ise iki meridyen arası uzaklık,    yaklaşık olarak 85 - 86 km dir.

 

5. Bütün meridyenlerin boyları birbirine eşittir.

 

6. Aynı meridyen üzerinde bulunan bütün noktaların (Güneş karşısından aynı anda geçtiklerinden) yerel saatleri aynıdır.

 

7. Meridyen dereceleri Greenwich’ten doğuya ve batıya gidildikçe büyür.

 

8. Meridyenler kuzey - güney doğrultusunda uzanır.

 

9. Bütün meridyenler kutuplarda birleşirler.

 

10.  Meridyenler bir paralel boyunca birbirlerinden eşit uzaklıkta bulunurlar.

 

11.  Ardışık iki meridyen arasındaki yerel saat farkı 4 dakikadır.

 

 

Örnek: Dünya üzerinde olduğu varsayılan 360 meridyen yayı, başlangıç meridyeninden başlayarak 180’i doğuda, 180’i batıda olmak üzere ayrılmış, 180˚ meridyeni aynı zamanda tarih değiştirme çizgisi olarak kabul edilmiştir.

Yalnızca bu bilgilere dayanarak yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dakika ileri olan bir nokta için;

1. Dünya’nın bu noktadaki dönüş hızı

2. Ekvator’a olan uzaklığı

3. Tarih değiştirme çizgisine göre zaman farkı

4. Başlangıç meridyenine olan uzaklığı

5. Bilgilerinden hangilerine ulaşılabilir?(2001)

 

Çözüm: Yerel saati başlangıç meridyeninden 50 dk ileri olan yer (50:4’ten) 12˚30’ doğu meridyeni üzerindedir.

 

Sadece meridyen derecesi bilinen bir yerin çizgisel hızı, Ekvator’a uzaklığı ve başlangıç meridyenine uzaklığı bilinemez.turkeyarena.com Çünkü bunları tesbit edebilmek için o yerin enlem derecesi bilinmelidir.

 

O halde, meridyenden faydalanılarak bir yerin sadece tarih değiştirme çizgisiyle arasındaki zaman farkı tesbit edilebilir.

 

Doğru Seçenek Yalnız III

 

 

 

 

BOYLAM

 

Bir noktanın başlangıç meridyenine uzaklığının merkezdeki açı cinsinden değerine boylam denir.

 

Boylamın Etkileri

 

Boylamın sadece zaman kavramına (yerel saatlere) etkisi vardır. Başka deyişle boylamları aynı olan noktaların yerel saatleri de her zaman aynı olur.

 

Yeryüzündeki harhangi bir noktanın derece, dakika ve saniye cinsinden enlem ve boylamla belirlenmesi mümkündür. Ancak yeryüzündeki tüm noktalardan paralel ve meridyenler geçmez. Paralellerle enlemler, meridyenlerle de boylamlar arasındaki fark esas itibariyle bununla ilgilidir.


Diğer Coğrafya Notları, Testleri ve Videolarına Sağdaki Menüden Ulaşabilirsiniz.
BENZER KONULARI SİTE İÇİNDE ARAYIN








  • SİTE İÇİ ARAMA
  • Kariyerdersleri.com
  • KATEGORİLER
  • HAKKIMIZDA
Mutlu olmayı yarına bırakmak, karşıya geçmek için nehrin durmasını beklemeye benzer ve bilirsin, o nehir asla durmaz.
KPSS MATEMATİK KPSS GEOMETRİ KPSS VATANDAŞLIK KPSS TÜRKÇE KPSS TARİH KPSS COĞRAFYA
İNGİLİZCE ALMANCA İTALYANCA KARİYER OYUN BİLGİSAYAR YAZILIM BİLGİSAYAR NETWORK
BİLGİSAYAR DONANIM BİLİŞİM TERİMLERİ CİLT VE CİLT BAKIMI HASTALIKLARIMIZ İNSAN VÜCUDU NEDİR